116264 - مقاله

سلام و عرض ادب سفارش مقاله با این عنوان و مقدمه ای که در پیام پایین نوشتم عنوان «واکاوی هرمنوتیکی روایات ظرف‌مند در تفکر شیعی؛ مطالعه تطبیقی رویکرد لفظ‌محور (اخباری‌گری) و رویکرد مقصودمحور (اصولی‌گری) در مواجهه با قرائن حالیه» مقدمه یکی از بنیادین‌ترین و چالش‌برانگیزترین مباحث در حوزه استنباط و فقه‌الحدیث، چگونگی تعامل با متونی است که صدور آن‌ها در بستر شرایطی خاص و مقید به ظرفی معین بوده است؛ روایاتی که در اصطلاح پژوهشی حاضر، «روایات ظرف‌مند» نامیده می‌شوند. این دست از روایات، به دلیل اینکه در لایه‌های زیرین خود، متأثر از مقتضیات زمانی، مکانی، سیاسی یا مخاطبان ویژه بوده‌اند، همواره این پرسش بنیادین را پیش روی مجتهد و محدث قرار داده‌اند که آیا دلالتِ متن در این روایات، دلالتی «عام و ابدی» است یا «خاص و مقید»؟ در واقع، گره‌گاه اصلی در فهم این روایات، تفکیک میان «ظاهرِ لفظ» و «مقصودِ شارع» است؛ جایی که هرگونه خطا در تشخیص این مرز، می‌تواند منجر به صدور احکامی گردد که یا با روح کلی شریعت در تضاد است و یا در مواجهه با تحولات زمانه، دچار جمود و ناکارآمدی شود. در تاریخ تفکر شیعی، پاسخ به این چالش در قالب دو پارادایم متقابل و اثرگذار تبلور یافته است. در یک سو، مکتب «اخباری‌گری» با اتکا به اصل حجیت مطلق خبر و تسلیم در برابر ظهور لفظی، رویکردی را برگزید که در آن، کلام معصوم متجاوز از ظرف و زمان تلقی می‌شد. از منظر این مکتب، هرگونه تلاش برای تخصیصِ حکم به دلیل ظرفیت‌های حالیه، نوعی دست‌کاری در کلام وحیانی و خروج از مسیر تسلیم است. در سوی دیگر، مکتب «اصولی‌گری» با معرفی عقل و قرائن به عنوان ابزارهای ضروری فهم متن، بر این باور است که معصوم (ع) در مقام بیان، همواره با توجه به «مقتضیاتِ ظرف» سخن گفته است. از این رو، استخراج مقصود واقعی شارع از دلِ قرائن حالیه، نه تنها مجاز، بلکه ضرورتی استنباطی برای دستیابی به حقیقتِ حکم است. با وجود پیشینه‌ی طولانی این تقابل، بررسی متدولوژی مواجهه با روایات ظرف‌مند از منظر هرمنوتیک فقهی، می‌تواند ابعاد تازه‌ای از این مناقشه را آشکار سازد. هرمنوتیک به عنوان علمِ فهم و تفسیر، با تأکید بر پیوند ناگسستنی میان «متن»، «مؤلف» و «بستر صدور»، بستری فراهم می‌آورد تا بتوان تحلیل کرد که چگونه گذار از یک خوانش «لفظ‌محور» به یک خوانش «مقصودمحور»، می‌تواند منجر به پویایی در نظام استنباطی گردد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی این دو رویکرد، در پی آن است تا با بررسی مبانی معرفت‌شناختی اخباریون و اصولیون در مواجهه با قرائن حالیه، تبیین نماید که چگونه رویکرد مقصودمحور می‌تواند بن‌بست‌های استنباطی ناشی از لفظ‌گرایی را مرتفع سازد. این مقاله با اتخاذ روشی تحلیلی-تطبیقی، ابتدا به تبیین هرمنوتیکِ هر یک از دو مکتب پرداخته و سپس در بخشی از پژوهش، با استناد به نمونه‌های موردی، کارآمدیِ رویکرد مقصودمحور را در مواجهه با روایات ظرف‌مند به اثبات می‌رساند. فارسی مجله عجله ندارم #سید علیرضا حیدری

Academy

امتیاز : 9.2 از 10